Menya ukuntu leta ya Uganda iri kwifashisha ikoranabuhanga rya Huawei mu kwikiza abatavuga rumwe n’ubutegetsi.

Hagati y’itariki ya 18 na 19 Ugushyingo 2020 muri Uganda habaye imyagaragambyo ikaze ndetse ikaba yarahitanye ubuzima bw’abasaga 50. Iyi myivumbagatanyo yaturutse ku ifatwa ry’umukandida ku mwanya wa perezida utavuga rumwe n’ubutegetsi bwana Bobi Wine.

Amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi, ndetse n’amashyirahamwe aharanira uburenganzira bwa muntu, bateye akamo ku kuntu leta ya Uganda yaba iri gukoresha ikoranabuhanga yaguze mu bushinwa, mu rwego rwo gutata abatavuga rumwe n’ubutegetsi.

Ese bikora bite?
Abaharanira uburenganzira bwa muntu bavuga ko iri koranabuhanga rikoreshwa byinshi bihabanye n’impamvu nyakuri yatangajwe ko ryagurwaga. Bavuga ko kuri ubu hifashishijwe camera zigezweho zizengurutse umujyi wose wa Kampala, kuri ubu leta ya Uganda ibasha kurobanura amasura y’abantu ishaka kwibasira.

Uretse ibyo iri koranabuhanga kandi ngo ribasha kurobanura imodoka z’abantu bose bagiye kwibasirwa zikandikwa kurutonde, ntabwo aribyo gusa ahubwo iri koranabuhanga ryagiye kure kuko ryifashishwa no kwinjirira imbuga nkoranyambaga z’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, ndetse rikayungurura n’ibitekerezo (comments) byagiye bitangwa n’abazikoresha bose ngo harebwe abavuga nabi leta.

Polisi ya Uganda ubwayo yiyemereye ko yakoresheje camera za Huawei mu guta muri yombi abantu barenga 836 bakekwagaho kugira aho bahurira n’imyigaragambyo. Bivugwa ko kandi muburyo butemewe n’amategeko hifashishwa inzira zihabanye n’amabwiriza asanzwe mu kuneka buri muntu wese ukekwa kandi bigakorwa nyirubwite atabizi ndetse ntanabimenyeshwe.

Uburyo bushya leta ya Uganda yaguze bwa camera buzwi nka ‘CCTV’ kuri ubu ngo bufite ahantu harenga 83 zicungirwa ndetse hakaba hari n’abakozi basaga 522 bashinzwe kuzicunga no kuzikoresha umunsi kumunsi. Perezida Museveni yigeze kwandika kuri twitter ashimagiza iryo koranabuhanga ku kuba rikora vuba kandi neza bityo bigatuma babona ibyo bifuza byose ku gihe.

Mu mwaka wa 2019, ubuyobozi bwa police ya Uganda bwemeje ko leta yishyuye ayarenga miliyoni 126 z’amadorali mu kugura camera nibijyana nazo. Aya mafaranga nimenshi cyane kuburyo buri wese atakeka kuko aruta ingengo y’imari leta yari yageneye minisiteri y’ubumenyi n’ubushakashatsi ndetse na minisiteri y’ikoranabuhanga zose ziteranyije kuko zagenewe miliyoni 108 z’amadorali.

[kwamamaza]

Icyakora uku gutanga amafaranga menshi kuri za camera usanga atari Uganda gusa, ahubwo ibihugu bya afurika byinshi byarabishigukiye, aho usanga leta nyinshi zitwaza impamvu ngo z’umutekano, ibifaranga byinshi bikahatikirira. Gusa ibigo mpuzamahanga byita ku burenganzira bwa muntu byagiye bitangaza kenshi ko izi camera zahinduwe ibikoresho bya za leta mu guhangana ndetse no kwikiza abo batavuga rumwe kurusha kurinda umutekano wa rubanda.

VIDEO WAREBA